Sunday, October 15, 2017

Ένα ατίθασο όνειρο

Γράφει η Έλενα Κισκη


Κυοφόρησα ένα ατίθασο όνειρο την κοιλιά μου,

έχοντας ν' αγναντεύει τη διαφάνεια του ήλιου. 

Τον ομφάλιο λώρο, ενός ανθισμένου ουσιαστικού 

έκοψαν οι ανταύγειες των αναγκών.

Απλώνοντας φτερά ματωμένα 

μετανάστευσαν σμήνη φθόγγων, 

από την μήτρα του λιγοστού. 

Θέριεψαν τ' όνειρο οι κραυγές 

να ζήσει στο άρρυθμο της ανάσας. 

Μια βροντόφωνη γλώσσα βύζαξε υγρή θηλή, 

των θεών κατευόδιο. 

Τίμημα η γέννα του η μάνα ενός αύριου να είμαι...!

Έλενα Κισκη

Tuesday, October 10, 2017

Μαρία Ιζαμπέλα Αχιλλέως: Η ποιήτρια των δρόμων

Της Κούλας Στυλιανού*

Την απασχολεί η κοινωνική βιτρίνα - Ποίηση αντισυστημική, στηλιτεύει τον καθωσπρεπισμό, κυνηγά να αποδείξει τη γυμνότητά του

Αλαλία. Ο τίτλος της συλλογής. Η ποιήτρια, δασκάλα ενός κοριτσιού με επιλεκτική αλαλία, όταν γεννήθηκε μέσα της το θέλω της έκφρασης και της εξωτερίκευσης, έμοιασε στη μαθήτριά της. Διάλεξε το κοινό της. Επέλεξε να μιλήσει σε δέκτες χωρίς “επικάλυψη” (τίτλος ποιήματος), που ζητούν το απλό και το μεστό, που κουράστηκαν με την κούφια φλυαρία των ποιητών των μεγάλων σαλονιών κι εκδοτικών οίκων. Έχοντας μέσα της άδηλα συσσωρευμένα συναισθήματα -με κυριότερο τον θυμό-, όταν αποφάσισε να λεκτικοποιήσει το μέσα της, “ξεστόμισε απωθημένα”:

“Θύμωσε βρε! / Γίνε αέρας/ που κοπανάει παραθυρόφυλλα/που ανοίγει πόρτες πλατιά/ Γίνε τραγούδι του Ξυλούρη/ ταρακούνησε ψυχές/ Γίνε στίχοι του Καβάφη/ ξεστόμισε απωθημένα” (“Ο Θυμός”)

Την ποιήτρια απασχολεί η κοινωνική βιτρίνα. Ποίηση αντισυστημική, στηλιτεύει τον καθωσπρεπισμό, κυνηγά να αποδείξει τη γυμνότητά του. Την απασχολεί η φθορά των λέξεων και του εννοιολογικού φορτίου αυτών, που απορρέει από την κατάχρηση και την καπήλευση τόσο των λέξεων όσο και των συναισθημάτων. Εδώ η στοχευμένη κοινωνική κριτική αγγίζει και πτυχές της πολιτικής και του κυπριακού προβλήματος:

“Κι είναι ακριβώς αυτή η κατάχρηση των λέξεων,/σαράντα δύο χρόνια τώρα,/
σε ομιλίες, ποιήματα και σχολικά βιβλία,/που αφαιρεί από τη δραματικότητά τους.
Εισβολή, ξεριζωμός, πρόσφυγες,/αγνοούμενοι, συμφορά,/θάνατος.” (“Συμβίωση”)


Η “αλητεία” της ποίησης της Μαρίας Ιζαμπέλας Αχιλλέως, η αντισυστημικότητα αυτής και η οξεία κριτική στο χρυσό περιτύλιγμα μιας κοινωνίας με σαθρό όμως περιεχόμενο, είναι κατάδηλη στο ομότιτλο ποίημα “Σύστημα”, στο οποίο η ποιήτρια προβληματίζεται με τρόπο δηκτικό: “Από πού μπορώ να αγοράσω ένα νέο σύστημα πεποιθήσεων;/ κατά προτίμηση,/κάτι φθηνό,/μίας χρήσης/ και σε τιμή ευκαιρίας.”

Στο ποίημα με τον ειρωνικό τίτλο “Άτιτλο”, επαναλαμβάνει την ίδια λεκτική αναπηρία : “Μόνη κι άφωνη μένω/ σ’ αυτόν τον πλαστικό και θορυβώδη κόσμο”. Το “πλαστικό” και “θορυβώδες”, το τεχνητό κι η ηχορύπανση που καταλογίζει επικριτικά η ποιήτρια στον κόσμο και στην εποχή της, είναι η αιτία της αλαλίας, της επιλεκτικής σιωπής αλλά ενδεχομένως και η αιτία του εκφραστικού ξεσπάσματος, όταν μετά την πολύχρονη σιγή ακολούθησε η έκρηξη. 


Η αντίδραση στον “πλαστικό και θορυβώδη κόσμο”, ήταν η φυσική και λιτή διατύπωση. Η ποίηση της “Αλαλίας” είναι αφτιασίδωτη, στα όρια του δωρικού. Είναι καθημερινή, γήινη, περιγραφική της τρέχουσας γλωσσικής πραγματικότητας της συνοικίας , της γειτονιάς και όχι της “επίσημης”, της κοστουμαρισμένης και γραβατωμένης των χώρων που απαιτούν “εκφραστικό τυπικό και ευπρέπεια”. Ενδεικτική είναι η χρήση των παρομοιώσεων και των μεταφορών: “και τα διπλώνω σαν καλή νοικοκυρά” (“Ψυχής έκδυση” ), “Μαζεύουν σαν στεγνό πανί”, “Μυρίζουν πρωινό καφέ μα και ματαίωση” (“Κυριακές”), “Οι λέξεις τους, που για χρόνια τις βίαζαν/[...] θα σηκωθούν./Χέρια θα βγάλουν/ και θα τους χαστουκίσουν!” (“Αντροπήν”).

Στην “Αλαλία” οι λέξεις είναι “φτωχές” από εκφραστικό λούσο και λεκτική χρυσόσκονη, ξεχειλίζουν, όμως, πλούσιο, αβίαστο συναίσθημα. Η κοινωνική κατακραυγή και το κατηγορώ της ρηχής κι επίπλαστης σύγχρονης πραγματικότητας (“Καλώς ήλθατε στη γενιά της ψηφιακής φιλανθρωπίας”, από το ποίημα “Like”), κρύβει στα βάθη της την αμετακίνητη κι ατράνταχτη πίστη στον άνθρωπο και στην ευαισθησία του.

Η Μαρία-Ιζαμπέλα (Facebook) παρατηρεί με πινελιά θλίψης και σκεπτικισμού πως “σήμερα οι άνθρωποι ερωτεύονται/πάνω από κινητά και οθόνες αφής” και εξομολογείται νοσταλγικά “Μα εγώ, ακόμη περιμένω/ ένα ερωτικό γράμμα να φτάσει/μια χειρόγραφη αγάπη, ακόμη ψάχνω”. (“Χωρίς επαφή”).


Ο έρωτας στην “Αλαλία” θεματοποιείται

 Αναμένοντας η ποιήτρια το ερωτικό γράμμα, προβληματίζεται για το έτυμον , την αλήθεια του έρωτα. Ασκώντας κριτική στην κοινωνική βιτρίνα και στα κατασκευασμένα ήθη, πρέπει και φόρμες, δεν μπορεί να μην ελέγξει το πλέον ζωτικό ανθρώπινο συναίσθημα: τον έρωτα. Πολλοί “ετοιμολόγοι” σπεύδουν να ορίσουν τον έρωτα, έχουν έτοιμη κι εύκολη απάντηση για το σημασιολογικό του φορτίο, για την προέλευσή του, για την αλήθεια του, την “ετυμολογία” του. 

Η Μαρία-Ιζαμπέλα, σε αντίθεση με τους “ετοιμόλογους” θεωρητικούς του έρωτα, δεν έχει την απάντηση. Το ανήσυχο πνεύμα της ποιήτριας δεν εφησυχάζεται με παραδομένα αφηγήματα για την έννοια του έρωτα και κυρίως για τη βεβαιότητα της ύπαρξής του. Υπάρχει ο έρωτας; Υπήρξε ποτέ ή είναι μόνο στο μυαλό και στο θέλω δυο ανθρώπων που θέλουν να συγκινηθούν με την ιδέα του έρωτα;

“Αν και γεννήθηκε
από το πολύχρηστο στην αρχαία εράμαι
μάς είναι ετυμολογικά άγνωστος
Κι ας έχει φθαρεί
απ’ την κατάχρηση των ετοιμόλογων
που τον έβαζαν ευκόλως στο στόμα τους
Ο έρως
με προέλευση αβέβαιη
ίσως να μην ήταν ποτέ έτυμος
Να μην υπήρξε ποτέ αληθινά.”
(“Η ετυμολογία του Έρωτα”)


Η ποιήτρια της “Αλαλίας”, στο εκφραστικό της ξέσπασμα, κρίνει, επικρίνει, ελέγχει τα κακώς κείμενα σε κάθε τομέα ανθρώπινης δραστηριότητας και καταγράφει τις διαπιστώσεις της ποιητικά, αφού ομολογεί πως “δεν ξέρ[ει] σ’ άλλη γλώσσα να διαβάζ[ει]/[...] δεν ξέρ[ει] σ’ άλλη γλώσσα να μιλ[ά] (“Άτιτλο”). Η “καθαρότητα”, όμως, της “βρόμικης” και “αλήτικης” ποίησης που η ίδια επέλεξε να εκπροσωπήσει, διαφαίνεται στην αυτοκριτική που επιχειρεί. Από τον έλεγχο και την ενδελεχή εξέταση της αλήθειας και της αξίας των πραγμάτων και των ποιητικών υποκειμένων, δεν θα απαλλάξει τον ίδιό της τον εαυτό. Σ’ έναν εντός της ψυχής διάλογο, συνομιλεί με το alter ego της και -αποκρυσταλλώνοντας τις υπαρξιακές της ανησυχίες- διερωτάται αυτοαναφορικά:

“Ποιος είμαι εγώ;
Το ποίημα ή ο ποιητής;
Ο κατηγορούμενος ή ο δικαστής;”
(“Διάλογος”)
Ο ποιητικός κόσμος της “Αλαλίας” είναι “απόσπασμα” ενός ποιητικού κόσμου νεόπλαστου από μια νέα γενιά ποιητών του νησιού. Τα δομικά υλικά αυτής είναι δωρικά, σχεδόν πρωτόγονα. Επιστροφή στις ρίζες της απλής και μεστής ρητορικής. Το νόημα διαφανές και παρθένο, αμόλυντο από τις πολλές λέξεις της σκοτεινής ποίησης του κλειστού κοινού και της ελίτ των μεγάλων σαλονιών. Είναι νέας γενιάς υψηλή ποίηση του δρόμου και των πολλών. 
Κούλα Στυλιανού* (φιλόλογος)
Facebook
Εφημερίδα "Ο Φιλελεύθερος" 9.10.2017

Monday, October 9, 2017

Ηγέτες και «Σύνδρομο της Ύβρεως»

Γράφει ο Χρήστος Ιακώβου
Τα πολύκροτα βιβλία πάντοτε πρωτοτυπούν σε περιεχόμενο. Ένα από αυτά των τελευταίων ετών είναι το βιβλίο του πρώην Βρετανού υπουργού εξωτερικών, Ντείβιντ Όουεν, «Ασθενείς ηγέτες στην εξουσία» (εκδόσεις Καστανιώτη 2009, αγγλ. In Sickness and in Power: Illness in heads of government during the last 100 years). Η πρωτοτυπία του βιβλίου έγκειται στο σκοπό συγγραφής του, δηλαδή να ανιχνεύσει και να αναλύσει το πως η ψυχική και σωματική υγεία διαφόρων πολιτικών ηγετών έπαιξε σημαντικό ρόλο σε αποφάσεις που είχαν κρίσιμο χαρακτήρα και στρατηγικές επιπτώσεις για τα κράτη τους ή για την παγκόσμια ιστορία κατά τον 20ου αιώνα.

Ο συγγραφέας, έχοντας μία μακρά πείρα στην πολιτική και υπό την ιδιότητά του ως ιατρός νευρολόγος, έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για το θέμα αυτό και ανατέμνει ένα αντικείμενο το οποίο ελάχιστοι άγγιξαν στο παρελθόν. Χαρακτηριστικά γράφει: «Ο βαθμός στον οποίο η ασθένεια επηρεάζει τη λειτουργία της κυβέρνησης και τις αποφάσεις των αρχηγών κρατών προκαλώντας παραφροσύνη, με την έννοια της απερισκεψίας, της ανοησίας και της παρορμητικότητας, ήταν ένα θέμα που αντιμετώπισα άμεσα ως υπουργός Εξωτερικών, και το οποίο δεν έπαψε να με απασχολεί έκτοτε».

Το βιβλίο χωρίζεται σε δύο ποιοτικά μέρη. Το πρώτο μέρος πραγματεύεται τη σχέση πολιτικής και ιατρικής και το δεύτερο αναλύει το φαινόμενο του «Συνδρόμου της Ύβρεως».

Σε σχέση με το πρώτο μέρος, ο συγγραφέας εγείρει μία ευρεία γκάμα ενδιαφερόντων ερωτημάτων. Πόσο κάποια ασθένεια μπορεί να επηρεάσει τις αποφάσεις ενός πολιτικού; Ποιοί κίνδυνοι ελλοχεύουν από την δημόσια απόκρυψη της ασθένειας; Πόσο δύσκολη είναι απομάκρυνση ενός ασθενούς ηγέτη από την εξουσία σε ένα δημοκρατικό καθεστώς. Τέλος, σε τέτοιες περιπτώσεις το καθήκον των ιατρών εξαντλείται έναντι του ασθενούς, όπως κατά κανόνα συμβαίνει, ή η ευθύνη επεκτείνεται και απέναντι στο λαό και στο κράτος;

Προς απάντηση των ερωτημάτων του ο συγγραφέας παραθέτει μία σειρά από παραδείγματα. Σοκάρει η διαπίστωση ότι από τους 37 προέδρους των Ηνωμένων Πολιτειών μέχρι το 1974, στους μισούς διαπιστώθηκε κάποια ψυχική ασθένεια, μέρος των οποίων έπασχε και κατά τη διάρκεια άσκησης της εξουσίας. Για παράδειγμα, ο Φραγκλίνος Ρούζβελτ ήταν εξασθενημένος ψυχολογικά όταν έγινε η διάσκεψη στη Γιάλτα. Ο Ρίτσαρντ Νίξον έπασχε από αλκοολισμό όταν ήταν πρόεδρος με αποτέλεσμα να μην μπορεί να συμμετάσχει μερικές φορές σε σοβαρές συναντήσεις και ο Λύντον Τζόνσον υπέφερε από κατάθλιψη. Ο Τζον Κένεντι υπέφερε από την νόσο του Addison, ενδοκρινολογική διαταραχή των επινεφριδίων, γεγονός που του προκαλούσε αφόρητους πόνους προκαλώντας του άσχημη ψυχολογική διάθεση κατά τη διάρκεια της αποτυχημένης αμερικανικής επιχείρησης στον Κόλπο των Χοίρων της Κούβας, όπως επίσης και στην αποτυχημένη συνάντηση που είχε με τον ηγέτη της Σοβιετικής Ένωσης, Νικίτα Χρουστσόφ, στην Αυστρία. Άλλα έντονα παραδείγματα που παραθέτει ο Όουεν είναι η συνήθεια του Ουίστον Τσώρτσιλ, ο οποίος ήταν αρειμάνιος καπνιστής πούρων και κατά καιρούς έπασχε από κατάθλιψη, να καταναλώνει μεγάλες ποσότητες οινοπνευματωδών ποτών. Ιδιαίτερη εντύπωση κάνει η αναφορά στην ασθένεια του Άντονυ Ίντεν κατά τη κρίση της Διώρυγας του Σουέζ και πως αυτή επηρέασε την συμπεριφορά του. Τέλος, δεν μένει απαρατήρητη η αποκάλυψη ότι τηρήθηκε αυστηρή μυστικότητα για μία μορφή καρκίνου του αίματος που έπασχε ο Σάχης του Ιράν, Moχάμμεντ Ρεζά Παχλαβί, κατά την ταραχώδη περίοδο 1977-79, όπως επίσης και η απόκρυψη της ασθένειας του καρκίνου του προστάτη που έπασχε ο Φρανσουά Μιττεράν, για έντεκα από τα δεκατέσσερα χρόνια που παρέμεινε στην προεδρία της Γαλλίας.

Θεωρώ ακόμη πιο σημαντικό το δεύτερο μέρος του βιβλίου όπου ο Όουεν πραγματεύεται το «Σύνδρομο της Ύβρεως» (Hubris Syndrome). Έχοντας ως μοντέλα την πολιτική συμπεριφορά των Τζωρτζ Μπους και Τόνι Μπλέρ αναλύει το φαινόμενο της συμπεριφοράς που απορρέει από την «μέθη της εξουσίας». Υποστηρίζει ότι μερικοί ηγέτες όταν ανέρχονται στην εξουσία εμφανίζουν τέτοια οίηση με αποτέλεσμα να εμπιστεύονται απόλυτα την κρίση τους και να αγνοούν τις υποδείξεις και την κριτική των συνεργατών τους. Έχοντας υπέρμετρη αυτοπεποίθηση, θεωρούν εαυτούς υπεράνω των ανθρωπίνων ορίων και βυθίζονται συνεχώς στις ψευδαισθήσεις παντοδυναμίας.

Ο Όουεν θεωρεί το «Σύνδρομο της Ύβρεως» εξαιρετικά επικίνδυνο για τη συμπεριφορά των ηγετών που μπορεί να επηρεάσει αποφάσεις για το μέλλον κοινωνιών, κρατών και της διεθνούς σκηνής και προτείνει στην ιατρική επιστημονική κοινότητα να μελετήσει συστηματικά την ύπαρξη του «Συνδρόμου της Ύβρεως» και να καταλήξει σε συμπεράσματα για τα συμπτώματά και την αντιμετώπισή του.


Η σημασία του βιβλίου έγκειται ότι αγγίζει ένα πολύ λεπτό σημείο της σχέσης ιατρικής με την πολιτική. Η ιστορία του 20ου αιώνα κατέδειξε ότι αυτά τα θέματα παρέμειναν στο σκοτάδι παρά την αποδεδειγμένη σημασία τους για τις αρνητικές συνέπειες στην εξέλιξη της ιστορίας και για τις τύχες των λαών.

Χρήστος Ιακώβου
Facebook

From one shore to another

From one shore to another/ D’une rive à l’autre

Production et Organisation : ARTS SPONTANÉS
Co-organisation: Institut Français de Chypre, Nicosia Municipality


MUSIC I POETRY I SCULPTURES
"From one shore to another - Vol.1"

Arts Spontanés and its associate artists propose a rich artistic program with unique creative experiences in performing arts. The objective is to discover and experience art emotionally; live performance becomes a place of exploring senses.

In collaboration with the French Institute of Cyprus, we propose an original and innovative concert program combining classical and world music, poetry, exhibition in the heart of Nicosia, capital of Cyprus.

Poetry lectures (in French and Greek) associating musical pieces for solo instrument Cretan Lyra and viola. The selected programme creates original links between the text (poetry) and instrumental music. The Cypriot artist Artèmis Antoniou, after his recent exhibition in Paris, UNESCO « PAR LA MAIN ET LES MOTS, Sculptures et poésies » will expose a part of his work.

Artists:
Yiorgos Kaloudis (Gr), cello and Cretan Lyra performer
Violaine Despeyroux (Fr), viola performer
Artèmis Antoniou (Cy), sculptor, poet

​Ticket prices: €15, €10*
* Reduced price tickets are reserved for young people under-18s

​RESERVATIONS OPEN ON SEPTEMBER
•Online Weezevent
•French Institue of Cyprus (59, Strovolos Avenue – Strovolos )
•Box Office, 1 hr before the event

Licences entrepreneur 2/1090679 / 3-1090680

Address:
FAMAGUSTA GATE
Athina Avenue
Nicosia 1017, Cyprus
​-------------------------------------------------------------------
Ο Οργανισμός Arts Spontanés με μεγάλη χαρά σας ανακοινώνει την διοργάνωση της εκδήλωσης
« From one shore to another » που θα πραγματοποιηθεί στις 31 Οκτωβρίου στην Πύλη Αμμοχώστου, στην καρδιά της Λευκωσίας.
Η εκδήλωση υποστηρίζεται απο τους συνδιοργανωτές, Δήμο Λευκωσίας και το Γαλλικό Ινστιτούτο Κύπρου.

Το πρόγραμμα της εκδήλωσης θα περιλαμβάνει ένα πρωτότυπο και καινοτόμο συνδυασμό κλασσικής μουσικής, ποίησης και γλυπτικής. Το επιλεγμένο πρόγραμμα δημιουργεί πρωτότυπους δεσμούς μεταξύ του κειμένου (ποίηση στα γαλλικά και στα ελληνικά) και της μουσικής για τα σόλο έγχορδα, κρητική λύρα και βιόλα. Ο Κύπριος καλλιτέχνης Αρτέμης Αντωνίου, μετά την πρόσφατη έκθεση του στο Παρίσι, στην UNESCO « PAR LA MAIN ET LES MOTS » θα παρουσιάσει μέρος της δουλειάς του.

Καλλιτέχνες :
Γιώργος Καλούδης (Gr), 4η χορδή κρητική λύρα
Violaine Despeyroux (Fr), βιόλα
Αρτέμης Αντωνίου (Cy), γλυπτική, ποίηση


​Ticket prices: €15, €10*
* Reduced price tickets are reserved for young people under-18s

​RESERVATIONS OPEN ON SEPTEMBER
•Online Weezevent
•French Institue of Cyprus (59, Strovolos Avenue – Strovolos )
•Box Office, 1 hr before the event

Licences entrepreneur 2/1090679 / 3-1090680

​Address:
FAMAGUSTA GATE
Athina Avenue
Nicosia 1017, Cyprus

​--------------------------------------------------
L’Association Arts Spontanés en collaboration avec l’Institut Français de Chypre propose pour la première fois l’événement « d’une rive à l’autre », au cœur de la capitale Chypriote, Nicosie.
Au programme, lecture de poésies (en Français et en Grec) en associant des œuvres musicales pour lyre crétoise et alto solo. Le répertoire choisi tisse des liens originaux entre les textes (poésie), la musique et les sculptures.

A FAMAGUSTA GATE
le Mardi 31 Octobre 2017

Artistes:
Yiorgos Kaloudis (Gr), Lyre Crétoise
Violaine Despeyroux (Fr), Alto
Artèmis Antoniou (Cy), Sculpture, poésie

Production & Organisation : Arts Spontanés

Co-organisation: Institut Français de Chypre, Nicosia Municipality